Salı, Haziran 18, 2024

Kırkayak

Share

- Reklam -

Kırkayaklar, çoğu vücut bölümünde iki çift eklemli bacağa sahip olmaları ile karakterize edilen bir eklembacaklı (arthropods) grubudur. Bilimsel olarak diplopoda sınıfına mensuptur.

Her çift bacaklı segment, birbirine kaynaşmış iki tek segmentin bir sonucudur. Kırkayakların çoğu, 20’den fazla parçaya sahip çok uzun silindirik veya düzleştirilmiş gövdelere sahipken hap kırkayakları (pill millipedes) daha kısadır ve bir top haline gelebilir.

- Reklam -

En Çok Sorulan Sorular

  • Kırkayak uzunluğu ne kadar?
  • Kırkayak insanlar için zararlı mı?
  • Kırkayak kaç ayaklıdır?
  • Kırkayaklar zehirli mi?

İçindekiler

“Kırkayak” adı Latince’de (diplopoda) “bin ayaklı” anlamına gelse de, 1.300’den fazla bacağa sahip olabilen Eumillipes persephone‘nin keşfine kadar hiçbir türün 1.000 veya daha fazla ayağı olduğu bilinmiyordu. 26 Aralık 2021’de bilim insanları Avustralya’nın madencilik bölgesinde yapılan bir kazıda 1.306 ayağı olan yeni bir kırkayak türü keşfettiler; bu, bilinen en fazla bacağa sahip olan bir canlı türü olarak kayıtlara geçti.

Kırkayakların çoğu yavaş hareket eden detritivorlardır, çürüyen yaprakları ve diğer ölü bitki maddelerini yerler. Bazıları mantar yer veya bitki sıvıları içer ve küçük bir azınlık yırtıcı olarak tasnif edilir. Bazıları ev veya bahçe zararlıları haline gelebilse de, kırkayaklar genellikle insanlar için zararsızdır. Kırkayaklar özellikle ortaya çıkan fidelere ciddi zarar verebilecekleri seralarda istenmeyen bir durum yaratabilir. Çoğu kırkayak, vücuttaki gözeneklerden salgılanan çeşitli kimyasallarla kendilerini savunur, ancak minik kırkayaklar çıkarılabilir kıl kümeleriyle kaplıdır.

Bazı moleküler çalışmalar bu ilişkiye meydan okumasına rağmen, sayısız ayaklılar arasında kırkayakların geleneksel olarak küçük pauropodlarla en yakından ilişkili olduğu düşünülmüştür. Kırkayaklar, birbirine biraz benzer, ancak yalnızca uzaktan akraba olan, hızlı hareket eden, zehirli, etobur ve her vücut bölümünde yalnızca bir çift bacağa sahip olan kırkayaklardan (sınıf Chilopoda) ayırt edilebilir. Kırkayakların bilimsel çalışmasına diplopodoloji, onları inceleyen bilim adamına ise diplopodolog denir.

- Reklam -

Kırkayaklar zehirli değildir, ancak birçok türün, bazı kişilerde alerjik reaksiyonlara neden olabilecek tahriş edici sıvılar üretebilen bezleri vardır. Bazı kırkayakların koruyucu spreyleri, cildi kimyasal olarak yakabilen ve uzun süreli cilt renginin bozulmasına neden olabilen hidroklorik asit içerir.

Uzunlukları

İlk olarak Silüriyen döneminde ortaya çıkan kırkayaklar, bilinen en eski kara hayvanlarından bazılarıdır. Tarih öncesi grupların bazı üyeleri 2 metrenin üzerine çıktı, 26 Aralık 2021’de bilim insanları tarafından Avustralya’nın madencilik bölgesinde yapılan bir keşifte bir kırkayağın 9 metre uzunluğa sahip olduğu tespit edildi. Günümüzde kırkayakların modern türleri azami 27 ila 38 cm uzunluğa ulaşır. En uzun yaşayan tür, dev Afrika kırkayaktır (Bilimsel adı Archispirostreptus gigas).

Kaynakça

Aridi, R. (2021, December 23). This Ancient, Nine-Foot-Long, 100-Pound Millipede Could Be the Largest Invertebrate to Ever Live. Smithsonian Magazine; Smithsonian Magazine. https://www.smithsonianmag.com/smart-news/scientists-just-discovered-the-largest-invertebrate-to-ever-live-an-ancient-9-foot-millipede-180979293/

Dunham, W. (2021, December 17). This subterranean creature has 1,306 legs. Yes, that’s a record. Reuters; Reuters. https://www.reuters.com/lifestyle/science/this-subterranean-creature-has-1306-legs-yes-thats-record-2021-12-16/

Wikipedia Contributors. (2021, December 25). Millipede. Wikipedia; Wikimedia Foundation. https://en.wikipedia.org/wiki/Millipede

Pest, G. (2010, December). Millipedes and Centipedes | UGA Cooperative Extension. Uga.edu. https://extension.uga.edu/publications/detail.html?number=B1088&title=Millipedes%20and%20Centipedes

Dunham, W. (2021, December 17). This subterranean creature has 1,306 legs. Yes, that’s a record. Reuters; Reuters. https://www.reuters.com/lifestyle/science/this-subterranean-creature-has-1306-legs-yes-thats-record-2021-12-16/

Daha fazla okuyun

Yeni İçerikler